tankar frå varanger

Unter den Linden

Sønnen min spelar eit eller anna internettspel på data. sit på internettkafe, begge to.

Klokka er 20.30. Snart nytt år. Skal ned på Brandenburger Tor snart. Blir liv der, trur eg. prøvde å få med oss konsert, Carmina Burana i ettermiddag. Men fullt gitt.

I går var me på badeland, bowling, Jordansk utgravingsmuseum og runda av med 3-dimensjonal kino. Med basehopping frå Norge som tema. 3-1 til sønnen min. Eller forsåvidt var det meste artig for meg og. Og det jordanske museet lite artig for han.

Elles er eg lite inspirert til å skriva. Det er noko som manglar, liksom. Trur det er det blå lyset som manglar. Dessutan er det forferdleg irriterande at y og z er plassert forskjellig på dette tastaturet. Men når eg er heime igjen. Når mørketida og det blå lyset er tilbake i kroppen. Så reknar eg med at skrivelysta kjem tilbake igjen. Inntil vidare blir det å sjå på rakettar og alt livet her.

Ich wünshce sie alle ein sehr guhte, neue jahr. Alle zu zammen! Und zu weiter... (bra eg ikkje underviser i tysk. Då hadde det blitt mange analfabetar, gitt...)

Siste nytt frå Berlin kan lesast her.

Me er under knallharde forhandlingar for tida, sønnen min og eg. I går var det på zoologische garten. Det var greit. I dag var det min tur. Museet Checkpoint Charlie, som fortel historia om alle skjebnene rundt den berømte muren. Ikkje fullt så artig für meine sohn. I morgon skal me på Nyttaarskonsert. Klassisk. Endå mindre populært.

Elles klarer han seg godt i Berlin. Denne 13 årige lysluggen som brukar det han kan av tysk for å sjarmera dei innfødte. Der han vandrar rundt i den gule treningsjakka til Vadsø Turn Forening.

Men avtalen er at me gjer forskjellig som begge likar. Og at me begge godtar ting som me elles ikkje er så interessert i. Så dagen etter blir det badeland.

Dessutan bowling (der møtest me vel omtrent på midten.) Og litt skøyting på ein bane. Så blir det nokre tunge museum igjen. Inntil me feirar nyttår ved Brandenburger Tor saman med to millionar tyskarar. Det skal bli forskjellig frå den vante feiringa i Vadsø.

Det er mykje rart å oppleva for to norske bønder i byen.

Vakna til utsikten av ei austtysk bydelsblokk. Mange av vindauga er sterkt opplyst av diverse julelys. Akkurat som i Ytrebyen heime. Rart det der i grunnen, at den austlege delen av ein by ofte er den underpriviligerte.

-Austberlinarar er stolte og ordentlege folk, fortalte ein av tyskarane til oss.

-Vestberlinarane, derimot snakkar pent og går med nasen i sky.

Joda. Det der har me vel høyrt før?

Var i det radiotårnet og såg ut over byen. Sat i ein restaurant som bevega seg rundt og rundt. Rare greier.

Tok ein heis inni Europas største akvarium. Og kunne sjå på diverse fiskar med kontorbygningar i bakgrunnen. Rare greier det òg.

Så feira me jul hos ein tysk familie. Det starta med katastrofe. Far i huset er kokk. Han hadde brukt to veker på nokre av rettane. Spenninga hang litt i lufta i det tysk/norske samværet då maten kom på bordet. Så skulle eg henta sausen som kokken hadde brukt ein dag på å laga. Då eg løfta opp fatet, porselen frå 1700 talet eller noko slikt, så knakk fatet i to. Sausen velta ut over kniplingsduken. Frå 1600 talet eller noko slikt. Her var det berre to val; Å stikka med halen mellom beina og aldri koma tilbake, eller å fullføra med stil. Så då vertinna i huset sølte ut litt raudvin på den same duken, kunne eg triumferande utbryta;

-Hah! Du bist der zweiter!

Stemninga såg ut til å løsna. Så eg fortsatte i same stil med å spå framtida i den utsølte sausen på duken.

-Du machst eine lange reise. Nach Italien, sa eg og peika på ein ekstra stor flekk på duken.

Seinare på kvelden laga vertinna ein drikk. Ein stor sukkerklump som ho helte brennande sprit over. Og så drakk me det etterpå. Rare greier.

Ei av gåvene mine under juletreet var eit par skallar. Det tok tyskarane som ein stor spøk.

-Das ist reintiershuhe! Ha-ha-ha!

Og, ja. Har fått med oss Unter den Linden, Brandenburger Tor, norsk juletre, Weinachtmarked, glüwein, bratwurst, und zu weiter. I kveld blir det kino igjen. Alexander for gutta boys.

Verda går med stødig kurs rett fram. Wenche Myhre skal ha konsert i Berlin.

Her går det strålande. Me gjekk akkurat klar av stormen i Finnmark. Tok ingen sjangsar og køyrde rundt fjorden kvelden før, og overnatta i bilen.

Noko av det artigaste med å reisa er forresten når den startar. Som like før ein opnar ei julegåve. Når ein sit på flyet som peikar sørover og den første ølen er opna. Flyet lettar oppover, over skydekket, over horisonten, og der... der kan me sjå sola! Ho som har vore borte så lenge. Der er ho jo, lys levande! Blir blenda av lykke!

Det var først då me kom fram til Berlin at det blei spennande. Skulle treffa dei me skulle bu hos. Ei som studerer her, og søstera hennar. Men hadde sjølvsagt ikkje avklart kva adressa var. Og då me kom til byen, fungerte ikkje simkortet på telefonen min! Kjøpte eit tysk simkort, men det fungerte heller ikkje. Så der stod me blant 4 millionar tyskarar og ante ikkje kor me skulle.

Her stod vi ved Brandenburger Tor. Hånd i hånd som om det var i går. Men kor skulle me bu??

Men det var tross alt jul. Og gode, gamle Gud (eller var det Julenissen) fann ei råd for oss. For søstrene Sisters sprang òg rundt, lettare nervøse og lurte på korleis dei skulle finna oss. Dei bestemte seg for å dra innom ein internettkafe og sjekka kva fly me kunne ha kome med. Og der, blant 4 millionar tyskarar, i det eine av millionar av hus...kom dei brått over...oss. To småforvirra nordmenn frå vesle Vadsø som klødde seg i hovudet. På den same internettkafeen.

Hepp!

Søstrene Sisters tok godt imot oss. Når dei først hadde funne oss.

Av alle stader. Ingen mørketid og sannsynlegvis ingen snø i jula. Berre storby, kultur og berlinerboller.

Reiser saman med sønnen min. Me har vore ute ein (vinter)tur før. Har reist saman i Finland, Budapest, Kroatia, Malaysia og Mexico. Blant anna. Me veit alt om kva det vil sei å halda ut med kvarandre i tjukt og tynt på langtur. Så ein tur til Berlin er ingen sak.

I Berlin skal me vitja ein kjenning. Så skal me stå under Branderburger Tor og synga;
"Her står vi på Branderburger Tååår. Hånd i hånd som om det var i gååår."
Elles blir det å friska opp skuletysken.
"Mein vater war ein sehr berühmtes spurhund. Aus Düsseldorf".
Den pleier å slå an.

Men først av alt må me koma oss dit. Og det største hinderet er det næraste. Det er meldt opp til full storm i Finnmark i morgon. Kanskje me køyrer rundt fjorden allereie i kveld.
Så fram kjem me vel. Før eller seinare.
"Ich bin ein berlinerbolle. Bitte."

...igjen går det oppad, igjen går det fremad mot lys og mot sol."

Det går i middagar for tida.
Laurdag hadde diverse ektepar tatt med seg diverse mat. Eg tok med meg ei reinsdyrsteik. Andre kongekrabbe kokt i utsøkt karrisaus. Atter andre noko innbakt (veit ikkje heilt kva det var) med blant anna røykt reinsdyrkjøtt). Godt i alle fall.

Utover kvelden skilte selskapet lag. Mannfolka byrja å diskutera...ja. Fotball. Nærare bestemt om sønnene sin situasjon i fotballklubben. Kvinnene i selskapet gjekk fort lei av den diskusjonen. Så dei byrja å dansa i stova.
Eg for min del er litt uvanleg i eit slikt selskap. Er ikkje gift. Og berre sånn passe interessert i fotball. Så eg sat litt og diskuterte fotballens framtid. Og var litt utpå dansegolvet. Likar å variera aktivitetane mine.
Kjekt selskap, i alle fall.

Søndag inviterte eg nokre gjester til reinbuljong. Kokt reinsdyrkjøtt med grønnsaker. Buljongen drikk me frå kopp. Brukar å gjera det. Veldig god mat når det er vinter og kaldt.

Og i kveld blei eg invitert til Bidos. Ein slags samisk variant av lapskaus. Med reinsdyrkjøtt.
(...blubb...)

Sjeldan har vel den sangen passa betre enn i dag!
Blei nestan religiøs då eg såg nå nettopp kva som stod på vindaugskarmen ute på kjøkkenet. Ein sommarfugl!
Kor den kom frå forstår eg fint lite av. Den berre stod der brått.
Og den var levande! Rørte så vidt på vengene.
Men like etter at eg fekk tatt eit bilete, ramla den over på sida.
Dette må vera eit teikn...

Hadde besøk av ein 7-åring til overnatting fram til i dag, sønnen min og eg.
Og 7-åringen glei rett inn i mannsmiljøet her.
Han demonstrerte nemleg at han hadde lært å prompa med neven under armen. Og med neven under kneet.
Fekk det demonstrert opptil fleire gonger.
Godt gjort!

I kveld skal eg på ein middag med nokre familiefolk.
Trur det blir ein pause i prompelydar ei stund...

Jepp!
Den har starta nå! og varer heilt til over nyttår. Er jo i den heldige situasjon å ha noko meir ferie enn andre yrkesgrupper.
Og det er ikkje eit minutt for mykje.
Føler eg har gjennomgått ein ekstra hard maraton. Og avslutta ved å krypa dei siste fem kilometrane.
Kjenner meg altså temmeleg utslitt. Det er så mykje som må på plass før ferien startar.
Men nå er den endeleg der.
Tid til å lada batteria. Bli klar til å vera på hugget igjen til neste år.
Kjem til å liggja ei god stund på denne sofaen nå...

Er lærar. Og hadde kveldsskule med mine 10 år gamle elevar denne veka. Den blei brukt til å laga is og snølykter til dei som bur på asylmottaket.
Nokre av asylsøkarane kom ut og var med og bygde lyktene.
Islyktene bygde me ved hjelp av frossen vatn i melkekartongar, tilsatt farge. Og frossen vatn i bøtter, kor ein tømmer ut vatn inni som ikkje har frose, og set oppi telys.
Snølykter kjenner vel dei fleste til. Snøballar bygd oppå kvarandre og lys inni.
Etterpå fekk ungane omvisning inne på asylmottaket, servering av kaker og anledning til å gi teikningar. Fleire av asylsøkarane er svært kunstnarlege og lærte ungane teikneteknikk og diverse ting som kan lagast av plastilina.
Ungane kosa seg.
-Æ vil ha mer slik kveldsskole, sa ein.
Og kanskje det heile var eit lite skritt nærare mot verdsfreden...

Det går an å gå på ski på fjellet i mørketida.
Ein del går langs lysløypa på nordsida av byen.
Men det mest spennande er å ta ut rett mot nord, opp på mørke fjellet.
Det var litt skispor å sjå. Men eg våga meg ikkje så langt inn i det mørke, før eg snudde og snart hadde lysa frå byen framfor meg igjen.



Lenger nede leika og kosa nokre barn seg i skibakken. Godt opplyst.
det mørke fjellet ropa i det fjerne. Vil snart tilbake dit.

Har tenkt å gi dykk litt innblikk i reinsdyrets indre anatomi. Og kva ein kan gjera med den.
Biletet over er ribbeveggane som er lagt i saltlake. To liter havsalt, 2 spiseskeier sukker og 20 liter vatn. Kok opp saltet, sukkeret i noko av vatnet. La kjøttet saltast ca eit halvt døgn. (Trur det var slik eg hugsa oppskrifta. Fekk den av selgaren i Varangerbotn.)



Så er det å henga det ute til tørk. Inne i ein kasse med finmaska netting så fuglane ikkje kjem til. Der heng det i omlag fire månader.
Så er det berre å skjæra det ein treng av tørkakjøttet som snacks.



I helga blei det laga finnbiff. Det er kjøtt som er skava av det frosne låret på dyret.
Så er det å bruna kjøttet saman med løk, kvitløk og (sjølvplukka, ja) sopp. Til slutt la det surra ei god stund i fløyte, brunost, ein skvett øl (!) og med krydder.



Heilt til slutt å invitera gjester.
Og der fekk eg størst problem denne gong. For nestan alle eg kontakta skulle ut på julebord. Og sønnen min blei invitert til overnatting hos ein kamerat. Så der sat eg med all maten...



Men når nøden er størst, er gode, gamle Odd nærast.
På ettermiddagen tikka det inn ei bekrefting frå han;
-Det gjør æ gjerne...

Det er mykje rart ein kan vera nødt til å gjera.
Har for ikkje så lenge sidan vore vakt på eit diskotek blant unge fotballspelarar.
For nokre dagar sidan seldte eg altså juletrær.
Og i går gjekk eg langs ei gate og var "straum-kontrollør".
Alt er gjort fordi sønnen min er med på alt som er av idrettslag i byen. Og alle idrettslaga har sine måtar å tena pengar på.
Blant anna ved å kontrollera straummålarane til folk for Varanger Kraft.

Så då var det å ringa på dørene, visa eit kontrollør-identifikasjons-kort og be om å få sjå straummålaren.
Nokre blei litt forskrekka. Nokre pensjonistar blei glad for besøk og ville gjerne slå av ein prat.
Hos ein afghansk familie ba dei om hjelp til å visa kva dei skulle gjera med ei alt for høg straumrekning. Og som den vante straum-kontrollør viste eg dei korleis målingar kunne sendast på internett.
Far i huset var tydeleg letta og inviterte til kaffe.
Måtte fint takka nei, sidan lista over "kontroll-punktar" framleis var lang.
Men nådde i mål til slutt.

Heime sat sønnen min og såg på tv. Han som var årsak til alt strevet.
-E du ferdig, alt, kommenterte han.
-godt gjort...

Sat på bakeriet Hildonen laurdags føremiddag og observerte fem pensjonerte damer som kosa seg rundt bordet.
Bak meg sat tre pensjonerte mannfolk med sine karakteristiske, finnmarkske, lune glimt i auga.
Men det var damene eg observerte mest.
Kor fint dei hadde der. Saman. Alle var så avslappa. Endå ei dame kom inn og bort til dei fem. Ein av dei såg merksamt opp, tok ho på armen og spurte;
-Nu, kordan har du det, nu i mørketida?
-Husk nu på at sola, den kommer nu tilbake.
Ingen fare med mørketid når folk har eit slikt fellesskap.



Rusla etterpå bort til torget der det var julemarknad.
Kjøpte eit par samiske ulladdar, til å ha i skallane (kan fortelja meir om det, ein gong seinare). Det beste til å halda varmen på beina.
Det finnes alltid ei råd mot det kalde vintermørket.

Dei sparer ikkje på effektane når julepynten skal opp i Ytrebyen. Lys i alle fargar og nissar glitrar rundt overalt.
Etter det eg kan sjå, er det særleg Ytrebyen som står for dei største lyseffektane her i byen.
Veit ikkje kvifor i tilfelle. Om det er eit kvensk fenomen. Det er mange pensjonistar i nabolaget. Kanskje dei gjer det for å gle julespente barnebarn.

For ein utanforståande kan jo alle effektane virka ein smule glorete.
Men så lenge folka har glede av det sjølv, så er det vel greit.
Og det er jo litt fint då, med masse lys i mørket.

I kveld har eg vore med og seldt juletrær.
Inntekta går til Vadsø Turn Forening. Som forelder følgjer slikt arbeid med når sønnen min er med i diverse idrettar.

Seldte furu frå Pasvik til 250 kr. og edelgran frå Danmark til 370,- Dei fleste ville ha edelt, dansk tre. Så stort som mogleg.

Juletre, ja.
Kongolesarane i byen synes det er veldig pittoresk og rart at me drar skogen inn i stova kvart år.
Endå rarare er det, med tanke på at det så og sei ikkje veks eit einaste furu og grantre i Vadsø. Alle desse trea blir transportert langvegsfrå.

Her er det òg slik, at det kan bli for lite juletre for dei som er seint ute. Ein gong var det skikkeleg krise. Ikkje eit einaste juletre var å oppdriva i byen nokre dagar før jul. Det var reine krigstilstanden. NRK Finnmark sendte ut etterlysing. Om det var nokon som kunne hjelpa byen i nød.

I år trur eg det er nok. Men salet går unna. turnforeningen sel for omlag 10.000 kroner per kveld.
Og då er det vel verdt å frysa tærne litt for ei god sak.

Det er nokre meldingar som er ekstra fine å få.
Som;
-Lyst på middag?
Kameraten, som det alltid er fint å koma til etter ei strevsam helg, sendte den meldinga sist søndag. Og baud på pinnekjøtt. Akkurat det eg trengte. Både maten og selskapet.
Etterpå var det sjølvsagt å slenga seg på sofaen og seia minst mogleg.

I kveld fekk eg denne meldinga frå naboane mine. Invitasjon til kveldsmat.
Og ei slik mobilmelding er som sendt frå himmelen, etter ein lang og strevsam arbeidsdag.
Det beste som finns. Å få slike mobilmeldingar. Og å koma til oppdekka bord.

Har lege ein time i badekaret. Fjelga meg til eit julebord. Blant kollegaer.
Og har lege der og filosofert over dei nære ting. Over ein kollega.
Fekk melding frå henne i ettermiddag om at ho går ut i permisjon frå nå, litt tidlegare enn planlagt.
Snart skal ho føda barn. Akkurat det har ikkje eg noko med.
Men eg lurte litt på kor mykje det skuldast jobben generelt, og samarbeidet med meg spesielt som gjorde at ho gjekk tidlegare ut i permisjon.
For ho har nok ikkje berre passa på det som høyrer til jobben. Ho har passa ein smule på meg og.

Hugsar ein diskusjon me hadde for nokre dagar sidan.
Det var noko med ei namneliste som eg skulle ha ordna. Men som eg ikkje hadde gjort.
-Husker du ikke det????
Ho såg lett himmelfallen på meg då ho spurte.
Eg blei litt stille, men kom til slutt fram med eit spakt...
-....jo.....
Ho såg på meg, og brast ut i ein lett oppgitt latter.
-Næhæi!!
-Det gjorde du ikke!!!
Eg følte meg som ein guttunge som akkurat var tatt på fersken i å stjela godteri, og som prøvde å koma meg ut av det heile.

Men her eg låg i badekaret etterpå....så kunne eg sverga...at langt der bak i hjernebrasken så meiner eg at eg hugsar noko om ei namneliste.

Men det kan vera det same. Ynskjer kollegaen min alt godt, med fødsel og det heile. Ho får sikkert ein del å passa på der og.

Og nå er det snart julebord. Kollega-julebord.

Stolt eigar av nytt orgel. Stort skal det vera...

Den orgelfrelste Yngve har skaffa seg endå eit nytt orgel.
Det er noko rart med oss menn som heile tida må ha meir og større av det som interesserer oss.

Frå før er nesten alle veggene dekorerte med diverse orgel i heimen hans. Og alle er gamle og tunge. Eit gammalt Hammondorgel med Leslie (slik som Deep Purple, Uriah Heep m.fl. brukte i hine dagar), analoge synthesizarar, eit gammelt trøorgel og mykje, mykje meir i stova og ute i skjåen.

Har vore med å bore nokre av desse orgla når dei skulle brukast på konsertar. Og dei er tunge! Me var stort sett fire mann som bar ut og inn Hammondorgelet blant anna.

Den einaste staden som har stått open er midt på golvet i den vesle stova.
Og nå er den plassen fylt opp med eit endå større og tyngre orgel. Eit slags radiorøyr-orgel som eg ikkje forstår meg så mykje på. Ikkje virkar det heller. Han må bestilla nye radiorøyr frå Tyskland eller noko slikt.
Og tungt! Fytti!
Det blir aldri aktuelt å bæra det ut til noko konsert. Han og ein kamerat brukte ein og ein halv dag på å få det inn i hus. Listene i døra måtte fjernast...I det heile; forferdeleg mykje pes.

Men fin og ekte lyd blir det nok. Ein dag.