tankar frå varanger

Det har nærast blitt poda inn med morsmelka. Kor rike dei er i sør, og fattige i nord.
"I nord må dei ha tiltakspakkar, særordningar og overføringar for å klara seg. I nord klarer dei seg ikkje sjølv. Nord mottar kunstig åndedrett frå sør for å klara seg."

Joda. Sjølv nyt eg godt av å få redusert studielånet mitt med ti prosent kvart år. Litt ekstra skattelette får eg òg.
Og eg har ingenting imot det. Tar imot alle ordningar utan å skjemmast.

Men det er altså òg slik at store rikdommar går frå nord til sør. Naturressursar som berre aukar i verdi etterkvart som dei flyttar seg sørover.
Fisk er det beste eksempelet. Det er her den blir tatt opp. Men den største, økonomiske gevinsten for fisken får dei sørpå.
På biletet ser de litt av denne kongekrabben som me har så mykje av. Kongekrabben har visstnok ein gateverdi på 500 kroner i Oslo. Til glede for diverse salgsledd i sør.

Det er ein annan rikdom her, som ikkje kan målast i pengar. Lett tilgang til diverse delikatessar. Og med delikatessane følgjer middagsselskap. Med gode, sosiale relasjonar.
I sør stressar dei rundt og tenkjer ut nye metodar for å henta ut endå meir økonomisk rikdom. Stressar dei lenge nok, får dei kanskje råd til litt kongekrabbe på ein eksklusiv restaurant.
Her nord sit me og slappar av rundt middagsbordet med lett tilgjengeleg kongekrabbe som smakar betre enn den beste hummar.

Opplevde litt luksus forrige helg.
Og i Finnmark er luksus i stor grad synonymt med ei fin hytte.
Denne hytta var på størrelse med bustaden min. Stor, fin veranda.
Hytta er eit stykke inne på fjellet. Været var surt. Så luksusen smakte ekstra godt. Stor, vedfyrt badstu som me nytta oss av, ein gjeng.
Vedfyrt, utandørs badestamp var det der og.
Inne i hytta blei det servert lammelår, øl og akevitt.

Det er altså økonomiske forskjellar i Vadsø. Men så veldige forskjellar er det ikkje. Og sosiale skillelinjer på grunn av økonomi er vanskelege å finna. Så difor kan ein fattig slamp som meg (relativt sett) godt bli invitert på ei slik hytte. Tar gjerne imot meir finnmarks-luksus.

....her kjem det igjen...
Eit av mine favorittema, ved sida av musikk og mat.
Skal ikkje utdjupa det så mykje denne gong. Men har i alle fall denne veka vore i eit hundre prosent mannsdominert miljø.
Til vanleg jobbar eg i eit yrke som er temmeleg kvinnedominert.
For å gjera det kort, kan eg slå fast at desse to miljøa er svært forskjellige. Viss nokon skulle lura.
Det har sine sider, begge deler. Og det kan vera interessant å observera både det eine og andre miljøet.
Men i lengden trivest eg best når det er godt blanda. Som i eit blandakor.

Har vore på ei markering i kveld, av at det er 60 år sidan frigjeringa av Finnmark.
Musea i Finland, Russland og Finnmark hadde ei utstilling av tida frå krigen og etterkrigstida.
Bidrog sjølv med musikk.
Og seinare var det framsyning av to filmar. Ein russisk om dei harde kampane på Kola, der det framleis ligg levningar etter tusenvis av soldatar.
Og filmen "En grå filt med broderte blomster", om partisanen Dagny Loe.
Dagny Loe framstod i filmen som det sanne andlet på dei lidingane finnmarkingane opplevde.
Dagny og mannen hennar verva seg som partisanar i kampen mot nazistane. Dette førte til at mannen hennar blei slått ihjel, ho blei arrestert, måtte etterlata borna sine, blei sendt til tysk tukthus og mista sitt yngste barn.
Etter frigjeringa, under den kalde krigen, var ho ein av mange som blei mistenkeleggjort av norske styresmakter for spionverksemd for Sovjetunionen.
Finnmark er det fylke i Noreg kor det var hardast motstand mot den nazistiske okkupasjonen og størst liding blant folk. Og det fylke kor mange blei urettmessig behandla etterpå, fordi dei samarbeidde med "feil" alliert i kampen.

Dagny Loe var sjølv tilstades under filmframsyninga i kveld.
Etter at filmen blei vist, reiste publikum seg spontant opp og ga henne ein velfortent trampeklapp.

Har blitt merksam på ein ny vadsøværing som bloggar.
Øyfrid er etter det eg forstår student i Trondheim nå, opprinneleg frå Vadsø og ivrig bloggar.
Bloggen hennar heiter Sofakroken .
Og verda er ikkje større enn at Øyfrid i hine, hårde dagar har vore ein del barnevakt hos oss, då sønnen min (og eg) trengte det.
Ja, tida flyr...

-DÅKKER MÅ KOMME HIT! SAUAN HAR DET BEDRE! Æ FLØTTE PÅ HOTELL!!!

Dette var meldinga eg fekk i telefonen for mange år sidan i NRK redaksjonen.
Han i telefonen snakka så høgt, at eg måtte halda røyret på ein armlengdes avstand.
Ikkje så lett å forstå budskapet med det same.
Men det var i alle fall klart at det var ein eldre kar frå kysten som hadde eit budskap å formidla.

Eg fekk etterkvart i den tidlegare jobben min i NRK møtt mange flotte personar langs kysten i Finnmark.
Ein gong banka eg på døra til ein kar frå Berlevåg som då var 90 år, og som klarte seg sjølv med berre ein arm. Den andre hadde han mista under krigen, då frakteskuta han var ombord i, blei bomba.
Og i etterkrigsåra hadde han funne fram til ein måte å driva juksafiske åleine, og med berre den eine armen.
Då han opna døra og eg presenterte meg, inviterte han meg straks inn, satte på kaffe og byrja å fortelja livshistoria si, som den mest naturlege sak i verda. Gjestfridomen hans var typisk slik ein ville blitt møtt korsomhest langs kysten. Det var som om han hadde venta meg.
Og det var utruleg å sjå korleis han ordna seg med ein arm. Hans særeigne teknikk for å knyta skolissene, for eksempel.
Sidan han først fekk besøk, utnytta han dette med å få litt hjelp til å raka i hagen.
-Det må vær første gang at NRK ordne opp i hagen min, sa han spøkefullt.
Alt medan mikrofonen fanga opp konverasjonen.
-Kva er det du har planta her, spurte eg nysgjerrig.
-Ka?? Blomsta, vel!!!
I Finnmark er det enkle omgrep om ting. Fuglar går for eksempel stort sett under nemningane "småtitting" og "stortitting".
Intervjuet med denne 90 åringen vart ein av mine finaste reportasjar.

Men så var det han som brølte i telefonen min nokre år tidlegare.
Han var frå Kiberg, viste det seg. Eit lite fiskevær med ei sterk historie. Også kalla "Lille Moskva", fordi det hadde vore så mange kommunistar der. Fleire av dei blei henretta av tyske nazistar under krigen. Og etter krigen blei mange i Kiberg mistenkeleggjort som spionar av norsk etterretning.

Han som brølte i telefonen og som gjentok fleire gonger at "sauan har det bedre, æ fløtte på hotell", budde i ein eldrebolig som han ikkje var nøgd med. Det skjøna eg etterkvart. Eldreboligen var, etter det han fortalte nærast falleferdig av råte. Det var så gale at til og med sauene hadde det betre enn han. Og viss ikkje ordføraren ordna opp, skulle han flytta på hotell, på kommunen si rekning. Ein slags eldreaksjon.
Eg skjøna såpass at dette kunne bli ein god reportasje, så eg køyrde utover for å intervjua han.

Vel framme, banka eg på døra hans, og høyrde snart tunge skritt innanfor.
Døra blei brått røska opp, og innanfor stod ein svær, eldre kar som brølte;
-KA I HÆÆÆÆLVETE!!!!!!!
Dersom eg ikkje hadde visst betre, kunne eg ha blitt vettskremt av denne mottakinga.
Men i Kiberg betyr dette utsagnet direkte oversatt noko slikt som "god dag".
Og eg var hjarteleg velkommen. Blei geleida inn. Nådde nesten ikkje å få fram mikrofonen innan han satte i gong med leksa si;
-SAUAN HAR DET BEDRE ENN MÆ. Æ FLØTTE PÅ HOTELL!!!
Så ville han ha meg opp på loftet for at eg skulle sjå med eigne auge kor råte det var der oppe.
Då måtte me inn til naboen, som akkurat hadde kvilt middag og som stod med ei sliten helsetrøye og klødde seg på magen. Så var det å styra med ein alt for stor stige inne i gangen hans. Til slutt blei eg kommandert opp på loftet, der eg kikka meg litt omkring før eg klatra ned igjen.
-JA, SÅG DU NÅKKA RÅTE, ropa han.
-Nei, eg må innrømma at eg såg ikkje noko særleg, svara eg.
-JA, DA HAR DU IKKE SEDD GODT NOK ETTER!!! GÅ OPP EN GANG TELL!!!!!
Og eg så gjorde.
-JA, SÅG DU NÅKKA RÅTE NU, DA, spurte han, då eg klatra ned for andre gong.
-Ja, nå såg eg det, svara eg fort.

Intervjuet blei avslutta. Han var strålande nøgd med at ting skulle ordna seg fordi "kringkastningen" hadde vore der.
Då eg hadde takka for meg og byrja å gå opp mot bilen, ropa han ei siste helsing til meg;
-OG DU KAN HILSE HAN ORDFØRERN OG SI AT SAUAN HAR DET BEDRE ENN MÆ! MEN NU FLØTTE Æ PÅ HOTELL!!!

Fann ut at det var like greit å ikkje ha noko illustrasjonsbilete til denne teksten.
Den blir biletleg nok i seg sjølv.
Jobba for ein del år sidan som journalist. Og fekk då glede av å møta mange fargerike personar.

Ein dag skulle eg ut til Vardø for å laga ei sak.
Vardø, ein liten by på ei lita øy, aller lengst aust i Noreg, med omlag 3000 innbyggjarar. Der folk lever i konstant spenning mellom stormbyger og usikre, økonomiske utsikter.
Men denne gongen var Vardø litt i sentrum av nyhendebiletet. For den nye fiskeriministeren kom frå Vardø den dagen. Oppdraget mitt gjekk ut på å henta nokre kommentarar frå lokale fiskarar om dette.
Måtte stå på kaia og venta på fiskarane. Deadline nærma seg. Men utpå ettermiddagen kom sjarkane tøffande inn.
Den første fiskaren hadde akkurat fått hoppa opp på kaia med trossa i hendene då eg kasta fram mikrofonen, presenterte meg som NRK journalist og fekk spurt kva han syntes om at den nye fiskeriministeren kom frå Vardø.
-Næææii, svara fiskaren, medan trossa kom på plass.
-Han e nu vel en hæstkuk, han som oss andre.

Her trengst det sannsynlegvis litt forklaring for dei som ikkje forstår betydningen av ordet "hæstkuk". For det er slett ikkje negativt meint.
Fritt oversatt sa denne fiskaren at fiskeriministeren "er like god som oss vanlege". "Han er ein av oss".
Syntes dette var så godt sagt, at eg bestemte meg for å la det gå usensurert på radioen. Det resulterte i at sjokkerte programledarar i Oslo fekk kraftige hostekuler etter at ordet blei kringkasta over det ganske land.

Har hatt meg nokre turar til Vardø seinare. Var ein gong på ein liten motorsykkeltur, og fekk litt tekniske problem som eg prøvde å løysa i sentrum av byen. Det var søndag ettermiddag og ganske tomt i byen. Men det gjekk berre to minutt innan ein bil rulla opp på sida, sjåføren kikka ut og spurte;
-Nå, ka?
Han tilbaud seg å hjelpa, slik dei pleier ute ved kysten.
Då det tekniske problemet var løyst kom standardspørsmålet;
-Nå, kæm du e førr en hæstkuk?

Hadde eg ikkje visst betre, hadde eg kanskje blitt fornærma.
Men det han altså spurte om, var enkelt og greit;
-Kva heiter du? Kven er du? Kor kjem du frå? Kva driv du med? Alt samla saman i ein enkel setning.
Og underforstått:
-Du er ein av oss.
Difor kan eg slå fast at eg og er ein hestkuk. Og at eg er stolt av det.

Dei skulle berre ha visst. Folk som sit nøgde etter ein konsert. "Veldig bra". "Flott konsert".
For bak ein grei gjennomført konsert, bak det ytre skalet kan det vera mykje gele.
Det er ikkje alltid at følelsen er den rette. Tidspunktet nærmar seg. Musikarane blir introduserte. Kjenner at hendene blir kalde. At hjartet brått byrjar å slå for fort. All førebuing og oppvarming verkar forgjeves. Og all innlært teknikk.
-Hugs, bruk magen.
Hjelper ikkje. Det har snørt seg saman like under brystet.
Kraften i tonane er redusert med 50 prosent. Får ikkje ut meir.
-La magen jobba. Slapp av i halsen og andre stader.
Ja, vel, ja.
-Stå godt.
Nyttar ikkje når det høgre kneet står og vibrerer.
Det går an å døyva det heile med alkohol. Nervøse rykningar kan forsvinna. Men kvaliteten kan bli sløva.
Kanskje dette er enkelte hobbymusikarar sitt lodd i livet. At rutinen ikkje er på plass. At det blir for lenge mellom kvar gong ein entrar scenen.
Eller kanskje det er den generelle sjølvtilliten ein ikkje alltid har like god kontroll på.

Men så er det dei stundene når alt løsnar. At det slår gneistar mellom musikarane og publikum. Har ein og annan gong følt dette både som tilskodar og frå scenen. At publikum ikkje berre oppfattar konserten som "bra". Det skjer noko ekstra. Det oppstår eit tjukt band mellom musikarane og publikum.
Eit tjukt band av tonar og kjærleik....
Det er ein av dei beste følelsane ein kan ha.

OperaNordpå

Ein skulle kanskje ikkje tru det var mogleg, etter samanlikninga mellom Vadsø og Vittulajänkä i det forrige innlegget.
Men det er faktisk det.
Ein genistrek med å kobla saman vin og klassisk musikk har ført til at det kjem ein god del folk på arrangementet "Godt Selskap".
Åstaden er Hermetikken. Ein tidlegare hermetikkfabrikk som er bygd om til kultur og forretningshus av dyktige jentegründarar.
Og om lag ein gong i månaden kjem folk og nyt dyktige, klassiske musikarar og kveldens vin.
I pausen kjem det ofte nokon fram og fortel om vinen som er plukka ut. Dei fortel om historie og bakgrunn. Og ber oss om å kjenna etter kor god sødme det er i akkurat denne vinen.
Og me i publikumet slurpar i oss det raude innhaldet og kommenterer at;
-Jo, jammen var det ikkje så reint lite sødme i denne vinen, du!

I kveld var det opera på programmet. I tillegg til diverse vinsortar. Frå OperaNordpå, ein trio frå Salten i Nordland. Og vadsøværingane drøymde seg bort i kjærleiksfulle ariar, innimellom vinslurpinga.

Vadsøværingar er litt vanskelege å bli kloke på, som publikum. For ei veke sidan kom det berre ei handfull tilskodarar på ei svært god danseforestilling. Vadsø Jazzklubb har henta verdskjente, amerikanske jazzmusikarar til byen. Og det kan ha samla 7-8 tilskodarar, som eigentleg var komne for å diskutera siste nytt om potetavlinga.
Vadsø har òg vore kjent som ein sky, liten by. "Byen bak gardinene". Byen med det verste "musikkpoliti"; Folk som stod avmålte bakerst i lokalet og kommenterte og kritiserte dei på scenen.
Enkelte landskjente musikarar skal ha blitt så dårleg mottatt, at dei aldri kom tilbake.
Samstundes så sydar og kokar det under jazzklubbens Varangerfestival. Og "Godt Selskap", med vin og klassisk musikk samlar altså jamnt og trutt med folk.
Det er vel noko med at når eit arrangement har fått satt seg, når det er kjent, så kjem folk. Det blir ein vane, på ein måte.
Og Vadsø er ein god del betre enn mange andre stader, der Vikingarna og sakte swing er det einaste som blir rekna som musikk.
Vadsø presenterer seg sjølv som ein kulturhovudstad. Det er den òg på eit vis. Kanskje den for alvor er i ferd med å bli kvitt "gardinstempelet". Men det hostar ennå litt i forgassaren.

Viss du vil vita meir om noko av det eg har omtalt, kan du vitja desse nettstadene;
Hermetikken
Musikk i Finnmark
Operanordpå
Vadsø Jazzklubb
Varangerfestivalen

Har tatt mine første steg ut i html-verda.
Eit lite steg for dykk andre kanskje, men eit kjempesvært for meg, for å omskriva ein kjent astronaut.
Er kry som ein hane her eg sit.
Så dermed har det kome opp eit par faste bilete.
Nå håpar eg på svar om html-plassering av bakgrunnsbilete òg. Dessutan skulle det biletet øverst blitt plassert til høgre for overskrifta. Men når eg prøver på det, så ramlar det berre under heile det grøne feltet (hupps..).
Blir veldig glad viss nokon kan tipsa meg om dette og hint, enten her eller i diskusjonsforumet.

Biletet øverst er forresten frå ein legendarisk fest for eit par år sidan ute på Ekkerøy. Me var ein gjeng som arrangerte ei "musikk og lyrikk" forestilling på sommarkvelden. Utpå natta var det å gå i fjæra og kosa oss rundt bålet. Om morgonen, då det byrja å regna litt, laga me oss til under ein blå presenning, tulla oss inn i reinskinn og soveposar, kokte litt mat og hadde det like fint.
Når maten tok slutt, gjekk me og åt ei svært god fiskesuppe på sommarrestauranten like ved.
I det heile tatt; Ei helg me aldri gløymer...

Kraftig overskrift denne gong. Men dei som har lest boka "Populærmusikk fra Vittula" av Mikael Niemi forstår vel kva eg meiner.
Boka som handlar om to gutar sin oppvekst i Pajala i Nord Sverige, nær grensa til Finland. På 60 talet. Staden òg kalla "Vittulajänkä", oversatt; "Fittmyra".
Møtet mellom den beinharde, konservative, macho-orienterte foreldregenerasjonen og dei første rock-n roll tonane. I eit samfunn der ekte menn skulle hogga tømmer, sitja i badstua til dei spydde og drikka sprit til dei var blinde, helst daue. Alt det andre, menn som var forfattarar, musikarar var "knapsu", "kvinnelege".

Har aldri ledd så kraftig av ei bok nokon gong. Som då hovudpersonane, Niila og Matti i ung alder skulle ha sin første konsert i klasserommet, ved hjelp av eit hoppetau, ein kateterlinjal og ein platespelar som gjekk på 72 omdreiningar:

"Musikken snatret i vei. Og i helvete som vi hoppet. Gulvet ga seg og den tunge stiften freste som et hakkespettnebb i den vergløse vinylen. Niila var så stiv av nerver at han mistet balansen hele tida, han for inn i kateteret, knuffet til meg og dundret baklengs inn i tavla så kritthylla ble bøyd. Selv gikk jeg inn i katastrofen med flagget til topps, jeg sluttet å mime siden plata hørtes ut som når du rister en kartong med spiker, og begynte å skrike i stedet på selvlaget engelsk....og endelig oppfattet jeg frøkens skrik gjennom mine egne hyl, mens Niila vaset seg inn i hoppetauet og falt stivbeint som en elg over meg, og sammen ramlet vi over platespilleren så pickupen røk av og alt endelig ble stille."

Og i kveld har eg altså vore på kino og sett filmen. Kinosalen var nestan fullstappa. Vadsøværingane er bevisste sitt kvenske opphav. Mange av dei finske innvandrarane kom nettopp frå Tornedalen. Og mange kjenner seg igjen.
-Det var akkurat slik det var i Vadsø før, kommenterte ein, på veg ut i kveldsmørket, etter å ha sett filmen.
Andre kjente igjen typane i filmen. Det urfinske gravalvoret.
Og mintes sine eigne, sære typar frå ei svunnen tid.
Frå tida då dei finske innvandrarane, kvenane var i fleirtal i byen. Då norske styresmakter mistenkte alle ikkje-norsktalande for å villa okkupera Finnmark. Noko som kan ha prega det som blir omtalt som typisk kvensk.
Eit hardtarbeidande folk som gjorde sin ære i å halda heimen gullande rein.
Streng, religiøs læstadianisme på den eine sida. Og sosiale problem på den andre.
Som kunne innebera fyll på heimelaga klunk frå badekaret.
Menneske med identitets og språkproblem. Familiar som kunne ha to bøker ståande i ei svær hylle; Røde Kors Historie bind 1. Og Røde Kors Historie, bind 2. Kjøpt av ein dørselgar ein gong. Og aldri seinare opna. Dei berre stod der einsame i hylla.
Men menneske som til slutt fann sin stolthet i sitt kvenske opphav.

Tilbake til filmen, så får ein aldri fram ein del av dei intense augneblinkane ein finn i boka. Men det veit me jo, at ein film aldri klarer det. Filmen er dessutan noko meir trist enn boka. I alle fall for meg. Men den er absolutt verdt å sjå. Filmen er ein av desse ein berre må sjå i løpet av livet.

Ekkerøy (Foto: Ingjerd Tjelle, Horisont Varanger)

Så var krabbefesten over. Konserten vår gjekk ganske greit, trur eg.
Den foregjekk på Ekkerøy, eit lite vær omlag 2 mil utanfor Vadsø. "Galleri B-dehuset" har vore eit festlokale, på folkemunne kalla "Sodoma". Sikkert difor at Vestlandske Indremisjon overtok det på 30 talet og gjorde det om til bedehus. Nå er det altså eit galleri. Men Indremisjonen sit nok godt i veggane. Så difor passa det bra å framføra salmar der.

Det vesle lokalet var rimeleg fullt med tilskodarar. Og det var ikkje til å koma ifrå at eg kjende pulsen hamra vel mykje då me starta. For lite opptreden får ta skulda. Og dermed blir det for lite pust og kraft til å gjera det ekstra bra, synes eg.
Etter forestillinga bar det rett til Vadsø Kirke for å vera med på eit arrangement knytta til TV-innsamlinga. Fekk høyrdt nokre andre artistar. Flott å få med seg ein gjeng liberianske flyktningar som har danna gospelkor, blant anna.
Me i Daap framførte tre nummer mot slutten av forestillinga. Nervøsiteten var lagt igjen på Ekkerøy. Og dermed fekk me det endeleg til å spruta. Såpass at enkelte i kyrkjelyden tok til tårer. Det var sterkt.

Føler meg av og til så tom etter slike forestillingar. Gir så mykje av meg sjølv, på ein måte. Hadde eit intenst behov for ein klem. Og stjal meg ein og annan utover kvelden.
Kunne dessutan synka ned med ein velfortent øl og høyra på Cæcilie Nordby frå Danmark med orkesteret Northern Lights, ei jazzgruppe og ein strykekvartett. Det var som å segla på fløyel. Svært behageleg. Fekk fyllt opp litt igjen etter den tomme følelsen frå tidlegare.
Så var det Vadsø Storband med lokale solistar, blant andre Evy Fjerdingen. Det var flott, men mykje ståk blant publikum.
Og etterkvart gjekk det i sus og dus...

Eg visste det forsåvidt frå før. Men fekk det bekrefta i kveld. At kvinner er temmeleg kompliserte seg i mellom.
Var på danseforestillinga "Søstre", der eg fekk innblikk i kva det vil seia å vera søstre, på godt og vondt.
Det geniale med denne forestillinga er at den er framført av to profesjonelt, dansande søstre. Dessutan brukar dei lyd og video for å visa korleis deira eiga mor og sju andre søstre hadde det.
Dei har altså ikkje gått lenger enn til sin eigen familie og funne spanande relasjonar, både i seg sjølv og den eldre generasjonen, og fått den fram i ei danseforestilling.
-Kva skal eg med ein mann, spurte den eine tanta på videoen.
-Det måtte vera til å bæra koffertar på tur og slikt, meinte ho.
Det høyrer med til historia at dei åtte søstrene frå den tidlegare generasjonen hadde ein yngstebror. Han uttrykte at han klarte å rømma frå kvinnedynastiet då han var 16, og dro der ifrå som sjømann.

Det var nok ikkje så mange som såg denne forestillinga. Men dei som var der, sat som fjetra.
-Eg blei heilt satt ut, sa ein av dei mannlege i publikumet.
Så er det heller ikkje så ofte me får danseforestillingar til Vadsø.

Seinare på kvelden var det å øva igjen for min del. Og så høyra på den italienske sangaren Christina Dona. Veldig bra. Ikkje minst i samspel med dyktige musikarar frå Vadsø.
Men søstrene sat igjen i kroppen...

Nokre gonger skjer det.
Følelsen spreier seg frå mage og bryst og romstrerer til slutt rundt i heile kroppen.
Og det gjer godt...

(Foto (C) Sonja Siltala)

Ja, nå går det for seg. Festivalen er i gang. Men har ikkje tid til å få med meg så mykje. Må øva.
Syng altså i ein trio som framfører læstadianske og nordiske salmar og folketonar.
Yngve spelar godt, gammaldags trøorgel, og Lutanda bidrar med kongolesiske rytmar på djembe.

Viss nokon lurer på om eg er veldig religiøs, så er svaret at det er eg i grunnen ikkje. Men er litt fascinert av visse stemningar. Synes dessutan at mange av salmane er svært vakre, og at dei fortener å bli bearbeidd for å få fram endå meir av det vakre.

På Daap si heimeside kan det hørast nokre eksempel på musikken. Opptaka er litt gamle, og er endra ein del i det siste med litt nye musikarar.

Laurdag 16. oktober kl. 17 blir det altså konsert på "Galleri Bdehuset" på Ekkerøy utanfor Vadsø.
Etter den konserten blir det å lempa orgel og utstyr i bilen og rasa inn til Vadsø igjen for å vera med og opptre på eit arrangement i tilknytning til TV-innsamlinga.

I morgon, fredag skal eg hjelpa til med å selgja billettar for to dansarar, med forestillinga "Søstre". Håpar det kjem ein del folk på den.

Når det gjeld programmet på "Krabbefestivalen" (velgjer å kalla den det frå nå), så kan eg anbefala desse innslaga:


-"Hermetisk Sirkus", konsert med festivalartistar på Hermetikken torsdag kl. 18.30-24.00

-danseforstillinga "Søstre" av dansarane og søstrene Anne Katrine og Liv Hanne Haugen, Vadsø Kino, fredag kl. 19, ei forestilling med elementa rørsle, tekst, musikk og video. (meir info på denne sida )

-Fredagsklubben i Boksen med Ebenezer M.F. Akoii, liberiansk flyktning, busett i Vadsø, og Lynni Treekrem, fredag kl. 20-23.

-Christina Dona, italiensk sangar, på Sokey, fredag kl. 23-01.

-Konsert med musikkgruppa "Daap" (hopps; det er jo oss!) som presenterer folketonar, læstadianske og nordiske salmar, blanda med kongolesisk musikk, v.h.a. sang, trøorgel og djembe, Galleri Bedehuset, Ekkerøy, laurdag kl. 17. (meir informasjon om Daap på Daap si heimeside

-Northern Lights og den danske sangaren Cæcilie Nordby, Ricakjellaren, laurdag kl. 20.30

-Vadsø Storband med solistane Dagfinn Gjerde og Evy Fjæringen, Opticom, laurdag kl. 22.30.


Ytterlegare informasjon om festivalen finn de her

Det blir festival i Vadsø med omegn denne veka. "Polar Spectacle".
I anledning opninga av krabbefisket blir det arrangert ein kulturell festival for første gong.

Kongekrabben i Varanger er forresten eit kapittel for seg. Eit digert beist av eit dyr som blei satt ut av russiske forskarar. Norske fiskeristyresmakter har bestemt at det berre skal vera eit svært avgrensa fiske etter den i Aust Finnmark. Dermed har den spreidt seg i enorme mengder i fjorden. Lokale folk fryktar at den skal øydeleggja økobalansen og forårsaka ørkentilstandar på havbotnen. Men dette uroar ikkje fiskeriministeren.
Uansett smakar den godt. Og det skal ikkje så mange krabbar til, innan ein har full middag.

Så eit hjartesukk om festivalen;
Kvifor i all verda må den heita "Polar Spectacle"???
Det er tre ord eg hatar over alt her på jord. Og det er "innovasjon", "synnergieffekten" og "spectacle". Dette er ord som seier meg null og niks, men som blir brukt så mykje for tida, at eg får lyst å spy (rett og slett).
For det andre er det allereie ein festival i Kirkenes som heiter "Barents Spectacle". Har ikkje folk i Aust Finnmark meir fantasi til å unngå at to festivalar får så like namn??
Kvifor ikkje bruka namnet som ligg aller nærast, "Krabbefestivalen"? Det er faktisk det folk flest kallar den. Namnet berre skrik etter å bli tatt i bruk!
(pust djupt inn.....og ut igjen....)

Når det er sagt, så er det prisverdig at det blir arrangert ein slik festival på denne tida. Det er elles ganske dødt nå. Det har blitt nørkt og kaldt. Og me får ein god anledning til å gå ut og møtast, og oppleva god musikk og kultur.
Oppmodar difor alle som kan om å få med seg mange av dei kulturelle innslaga under festivalen.
God krabbe...

Dette er huset til Yngve. Det er eit gammalt hus, etter besteforeldra hans, eit stykke inn i fjorden. Det står for seg sjølv inne i skogen, og kan vera vanskeleg å oppdaga frå motorvegen. Huset knirkar litt innimellom, når besteforeldra hans går igjen oppe på loftet. Her har Yngve, Lutanda og eg vore og øvd i kveld. Me er dødsslitne etter fleire timar med terping.

Yngve er ein ung kar. Har ikkje ein gong runda 30 ennå. Men etter at han første gong høyrde Deep Purple, lova han seg sjølv at han aldri skulle spela slik musikk med dårlege, digitale etterlikningar. Difor har han fylt opp stova si med svære, tunge, analoge instrument og utstyr; Eit hammondorgel, Fleire Lesleyar, Wurlitzer el-piano. I det siste har han òg satt av plass til ein gammal "salmesykkel", eit trøorgel. Ikkje ein gong fjernsyn og pc har han i huset. Berre gamle ting frå 70 talet og bakover.
Hadde den gleda å spela saman med han i rockegruppa Hocus Pocus for nokre år sidan. Det gjekk i progressiv rock frå 70 talet. Deep Purple, Uriah Heep, Led Zeppelin, Mannfred Mann og Focus blant andre. Og det var i dette huset me øvde. Den gamle pa-en brølte ut over fjorden under øvingane. Det var eit slit å bera det tunge Hammondorgelet og alle Lesley-ane med meir, på diverse pubar og uteplassar. Men desto meir fantastisk når den ekte lyden skylla over publikum.
Seinare blei denne gruppa oppløyst. Som slike grupper pleier å bli.



Og nå har nokon av oss funne litt saman igjen, i noko så spesielt og annleis som nordiske salmar og folketonar, blanda med kongolesiske sangar. Ikkje fullt så mykje lyd som det var med 70 tals rocken. Musikken me spelar nå er akkustisk. Det er tilbake til røtene kan ein seia. Sprikande røter. Gamle, læstadianske tradisjonar er tatt fram, men bearbeidd til noko heilt nytt.
Me øver intenst til konsert til helga. Skal fortelja meir om det snart.

Har vore i fengsel i kveld.
Ja, slik kan det gå.
Har vore med og sunge for ein gjeng. To folketoner. Ein irsk kjærleikssang, "She moved through the fair" og ein nordnorsk, "Bysse roe banet". Akkompagnert med fløyte og finsk kantele (strengeinstrument).
Veit ikkje korleis to slike sangar fungerer eller ikkje fungerer i eit fengsel. Men det er nå slik musikk eg styrer med for tida, så då vart det dei.

I alle fall ein opplevelse utanom det vanlege, det heile.
Etter musikken var det stor fest med brus og Pizza Grandiosa. Det er visst ekstra stort med denne pizzaen. Vanlegvis er det berre vafler ein søndag i månaden.

Og så var det allsang. Eit sanghefte med gamle schlægarar. "Vi tar en rungende (Vidar Lønn Arnesen; Da capo, jaaa)", "Tio tusen røda rosor".
-Og så kan vi ta den der "La oss leve for hverandre", foreslo ein.
-Og la teksten synke inn, fortsatte han.
-Ja, det var fint sagt, sa arrangøren.
Og så sang me den, òg.
-Dæven så god vi e, sa ein annan.
-Vi kan jo gi ut plate! Og så kan vi kalle den "Bak gitter og stas".

Men det ser ut til at det berre blir med tanken med plateutgivinga. Og at dei heller må nøya seg med allsang ein søndag i månaden. Og kanskje ein Pizza Grandiosa.

Søndag 10. oktober kl. 11...
Sit her og stormfyrer i ovnen og supar kakao så det skvett omkring...

For oppdatert informasjon om værsituasjonen, klikk på ein av lenkene mine, webkamera frå Vadsø

Dette er Lutanda og Habonimana. Flyktningar, opprinneleg frå Kongo. Busett i Vadsø sidan i fjor.
Dei har ikkje fortalt så mykje om forholda dei flykta frå. Men veit at to av fem ungar er adoptert frå søstera hans. Forstår det elles slik at endringane frå Kongo til Vadsø har vore ekstreme for alle dei som kom frå Kongo.

Har eit musikalsk samarbeid med Lutanda. Me har blanda saman nordiske og kongolesiske folketonar.
Språka hans er swahili og fransk. Dermed var det ganske vanskeleg å kommunisera i byrjinga. Men musikk er ein grei måte å kommunisera på. Det er berre å synga og spela, høyra korleis ulike tonar kan blandast saman.

Familien og andre kongolesarar har bidratt med musikk og sosialt samvær i 40 års laget mitt tidlegare i år og seinast i Johnny og Vigdis sitt 50 års lag. Og kongolesaarane har markert seg med å invitera vadsøværingane på konsert den 17. mai og under feiring av den kongolesiske frigjeringsdagen.

Like fullt er det ei utfordring å finna fram til eit sosialt samkvem, på grunn av språket. Lutanda lærer seg meir og meir norsk. Men det er så mykje han ikkje kan ta del i ennå. Humor, små replikkar, det er så mykje som det er vanskeleg å formidla. Difor blir det til at me stort sett held oss til kvart vårt miljø, når me ikkje spelar saman.

Då ekteparet ein gong var på besøk kikka kona hans på meg og sa eit eller anna uforståeleg, inntil dei begge brast ut i latter.
Eg ana ugler i mosen og tenkte at her sit dei jammen og ler av meg!
-Kva sa ho, spurte eg, nysgjerrig.
-eeeeehh, hehe, svara Lutanda.
-Ho sa....at det er veldig fint i Vadsø, hehe...
-Jommen sa eg smør, tenkte eg.

Men det går framover. Me finn etterkvart fram til ein sjargong. Det gjeld berre å vera tolmodig.

Siste værrapport frå Vadsø. Laurdag 9. oktober kl. 10....Herregud, nå snøar det jo tett! Biletet som er tatt for nokre minuttar sidan er allerede utdatert. Men i alle fall har det lagt seg litt på vegen.
Skifta til vinterdekk? Mest sannsynleg. Men har ikkje verktøy. Og Statoil gjer det sikkert ikkje på ein laurdag.
Hoppar i badekaret snart, trur eg.
Det er fyr i ovnen. Og eg har laga kakao...
SÅ DETTE GÅR SÅ FINT, SÅ...

Uææææhh!!!
Den første snøen har vist seg i Vadsø i dag!
Det er kanskje ikkje så lett å sjå på biletet. Men den er der!
Her gjaldt det å handla raskt. Så eg sprang ut i garasjen, henta ved og fyrte opp i ovnen.


Så var det å kontakta nokre naboar, invitera dei på middag. Lammekjøtt med poteter og gulrøtter frå hagen, pluss diverse.


Til dessert; Blåbær frå skogen, med vaniljesaus.
Så Kong Vinter: Berre kom. Eg er klar...

Høyrde frå Kirkenes at det var snø i lufta der i dag. Ein annan kar kunne fortelja om snø som hadde lagt seg ute ved kysten.

Det er det me snakkar om for tida. Kva tid vinteren kjem. Og det er nok like før. To plussgrader i Vadsø er ikkje mykje å stola på.
-Men snøen forsvinn tre gonger, innan den legg seg for alvor, kunne ein av værprofetane fortelja. Det hadde han etter eldre folk.

Mørkt har det òg blitt. Ettermiddagane blir berre kortare og kortare. Sola forsvinn veldig fort når ho først har bestemt seg.
Og eg likar det ikkje. Har nærast panikk i forhold til alt eg skulle ha gjort ute før snøen kjem. Få stabla opp den veden i skogen, for eksempel.

Det er mykje fint, bevares. Nordlys, kraftige fargar på sørhimmelen. Knitrande ved i ovnen. Heim på besøk til folk.
Men manglande lys tar på kreftene etterkvart.
Og akkurat nå kjennest det litt trist. For mørketida og vinteren er lang, når den først tar tak.
Så her sit det ein liten "bæstut" og ventar på det uungåelege...

Vil gjerne få fortelja litt om ein av desse spanande personane som har kryssa vegen min.
Tina er klassisk pianist. Om nokre dagar drar ho til Berlin for å studera musikk der. Ho har spela piano sidan ho var fem år. Og klassisk musikk har vore ein viktig del av livet hennar.

I Vadsø budde ho i eitt år, og arbeidde som musikklærar, kordirigent og pianist.
Etter at ho flytta sørover, har ho stadig vore her nord på besøk. Til glede for mange menneske i byen.
Denne helga har ho vore her igjen. Tok nokre bilete som kanskje kan brukast i presentasjon av henne som artist.

Men det er mykje meir ved henne enn musikken hennar.
Skreiv ein gong om at enkelte menneske etterlet seg noko meir enn berre savn, når dei flyttar. At dei òg etterlet seg eit avtrykk. Som inneber at ein føler seg nærast god etter at dei har reist her i frå.
Tina har på sin måte bidratt til å styrka mange menneske her. Og difor etterlatt seg ei mengd, gode avtrykk i slitne andlet.

Blei spandert middag hos ein av naboane i dag.
Ekte villaks frå Varanger.
Kjem aldri til å eta noko anna for resten av livet.

For var det nokon som såg dokumentaren på TV2 i går?
Skal ikkje nødvendigvis gå god for alle framstillingar i TV2.
Men hovudessensen i programmet var at havet nærast blir tømt for enkelte fiskeartar, for at det skal produserast for til oppdrettslaksen.
For kvar kilo, produsert oppdrettslaks, trengst det fire kilo villfisk til pelletsfor.
Den norske staten er med og finansierer denne forproduksjonen. Og bidrar til at chilenske kystfiskarar blir nekta fiskekvoter, til fordel for blant anna norsk trålfiske, som går til oppdrettsfor.
Altså i staden for at fisken skal metta svoltne, fattige langs kysten i Chile, går den til å metta norsk laks.

Det kan godt henda at det er visse sider som ikkje er korrekt i den framstillinga. Men eg trur i alle fall ikkje (!) på norske styresmakter sin fiskeripropaganda. For den stinkar det sjuk oppdrettslaks av. Som at norsk oppdrettsindustri er løysinga på matmangelen i verda.

Og det er forferdeleg mykje sjukt i norsk og internasjonal fiskeindustri. Tonnevis med fisk blir blant anna dumpa på havet av trålarar, fordi deler av fangsten inneheld småfisk som dei får dårlegare betalt for.
Tjuvfiske og overfiske, langt over tildelt kvote er snarare regelen enn unntaket. Fiskarar innrømmer det. Men det første den siste fiskeriministerne gjorde, var å villa stenga ein telefon, der tjuvfiske kunne innrapporterast.

I Finnmark er det ennå nokre få små sjarkar igjen, som tar opp fisken i mindre målestokk, på tradisjonelt vis. Men det tar sikkert ikkje lang tid før alle er fanga opp av internasjonal kapitalisme og griskhet.
Det kan òg bety at kysten ein dag er like tom for fisk her, som lenger nede på Vestlandet.

Difor smaka villaksen ekstra godt i dag.
Kjenner nokre eldre typar som sel villaks om våren. Fanga uti fjorden. Nokre andre typar er ekspertar på å røyka denne laksen, mot ei lita betaling.
Det gjeld å støtta opp om desse typane, før det er for seint.

Salmeprosjektet vårt var ein del av underhaldninga.
(Foto: Bjørn Erik)

Det finnest alltid ein god unnskyldning for ein fest, heiter det.
Men den festen eg var på i går, var det ingen problem å finna argument for å ha.
Johnny og Vigdis feira nemleg at dei begge er 50 år i år. Dessutan at dei gifta seg i sommar.
Faktisk hadde dei tenkt å la det gå forbi i stillhet. Men eit folkekrav gjorde at festen blei halden.
Vigdis har nyleg kome til byen og tatt med seg stev og rosemaling. Johnny har i uhorveleg mange år vore musikar her, for det meste på trommer. Vigdis har då naturleg nok satt sitt preg på Johnny, ved at ho blant anna har rosemalt heile slagverket hans!
ei mengd med musikarar frå fjern og nær bidrog med underhaldning til langt ut på morgonen, på det gamle, ærverdige festlokalet Vårbrudd.
Lokalet blei pynta opp med haustblad og gammalt fiskeutstyr. Heile Varanger sin natur og kultur var tatt inn for anledningen.
Og musikk blei det!
Rundt hundre menneske stilte opp og sang, spela og dansa. Det var korsang, revy, kongolesiske rytmar, eit salmeprosjekt som eg er med i (skal fortelja meir om det seinare) og elles ein masse rock og blues.

Festen blei halden etter omlag same prinsipp som 40 års laget mitt tidlegare i år; Ein dugnadsfest. Alle bidrar på ein eller annan måte. Med underhaldning, å ta med litt mat, (dermed er det alltid veldig variert og spennande mat på slike festar), pynting og rydding.
På denne måten er det ingen som slit seg ut, det kostar ikkje skjorta å halda festen, og alt går så enkelt og greit.
Sit alltid igjen med ein god følelse etter slike festar (sjølv om festen sit litt vel godt i kroppen ennå).
Vel blåst, Johnny og Vigdis!

Er blitt offer for amerikansk spam-kriminalitet.
"Best Casino" og andre tvilsame foretak driv og sender ein masse kommentarar på sida, med liksom-smigrande omtale av sida mi.
"I really like your site", o.l.
-OH, REEEEEEEEEAAAAAAALLLLYYYYYYYYY???????
Vil ikkje ha det der!
Nokon som veit om det er mogleg å stenga ute desse typane?

Naboen, Lars har òg fått opp potetene sine nå.
Les siste potetnytt på
Journal .
Velkommen etter, Lars.