tankar frå varanger

Ein barndomskamerat sendte meg ein dag nokre gamle bilder frå byrjinga av 70 talet.
Det var i grunnen ganske rart å sjå bilda.
Å sjå landskapet frå Vestlandet, som er så forskjellig frå her i Vadsø. Sjå glimt av ei fortid som sjeldan kjem fram i tankane.
Og så så lenge sidan det ser ut til å ha vore. Så annleis.
Det slår meg kor alvorleg eg sjølv var på alle bilda. Må ha vore eit alvorleg barn.


Men ein ting hugsar eg. Og det er alle krigane og slaga me hadde som barn. Det gjekk hett for seg på den tida. Kvar dag leika me krig. Dreping og herjing. Det smalt i kruttpistolar dagen lang. Rart at me overlevde i grunn.
Sterkt inspirert av den tøffaste fjernsynsserien på den tida, "Kruttrøyk".



"Matt Dillon" frå "Kruttrøyk" med brekt arm til høgre. Snart dau skurk til venstre.

Bestefar min kom ein gong over ein liten kar som sat inne i huset og leste, medan resten av oss born var ute og skaut og herja.
-Er du ikkje ute og leikar med dei andre, spurte bestefar min.
-Nei, eg er dau, eg, svara guten.

Sjølv om eg på mange av bileta har på meg cowboyhatt, utvikla eg ein sterk sympati for indianarane. Eg leste alt eg kom over av indianske forteljingar. "Hjortefot" var ein av favorittane. Av det meir kulørte lesestoffet, hadde me "Sølvpilen". I desse blada var det av og til nokre pirrande bilete av Månestråle, som nesten viste heile kroppen når ho bada. Vårt første innsyn til kvinnekroppen.
Men Månestråle var ikkje det viktigaste. Eg hadde det veldig klart for meg at dei nordamerikanske indianarane var eit flott folk som blei lurt og fråstjåle landet av dei kvite. Det var jo trass alt indianarane som var der først!
Eg gjekk veldig opp i rolla som den tapre krigaren som måtte kjempa mot overmakta.
Men det var ikkje alltid så lett å sjå indianske ut, når me blei påtvungen kvitskjorte, kort hår og ikkje hadde så mykje indianarutstyr.
Ei einsleg kråkefjør og ein gammal redningsvest som fungerte som lendeklede kunne vera alt me hadde.
Ja, det var tider, det...

Var i geburtsdagsselskap for ikkje så lenge sidan.
Geburtsdagsbarnet arrangerte eit selskap inspirert av ein hobbit fest.
Han liknar forresten ikkje på ein hobbit, han som hadde festen. Faktisk liknar han veldig på Gandalf. Både i utsjånad, veremåte og kløkt.
Men det var det hobbitinspirerte geburtsdagsselskapet hans;

Det hobbitane gjorde, nemleg, var at geburtsdagsbarnet ga gåver til gjestene. Ikkje omvendt.
Difor hadde vår lokale "Gandalf" ein heil pose med gåver til oss, gjestene.
Dei fleste fekk bøker frå hans rike bokhyller.
Eg fekk ein fin cd. Eg var faktisk den einaste som ikkje fekk bok...
hm, kanskje det er eg som liknar mest på ein hobbit...

Håpar alle de som les dette har fått sett filmen "Heftig og begeistret", om mannskoret frå Berlevåg. Filmen gir eit enormt godt innblikk miljøet i dette koret.
Den lærte meg blant anna at det går an å ha det artig når ein syng med berre mannfolk.
Men elles har eg for min del halde meg til blandakor. Syng for tida i Kor i Finnmark, eller Kor i Øst som avdelinga vår heiter. Koret er samansett av sangarar frå forskjellige deler av fylket. Har blant anna sunge Carmina Burana på Nordkapplatået.
I helga var me samla til ny øving i Kirkenes, denne gong for å øva inn ei Jubelmesse, leia av komponisten Bjørn Andor Drage.

Eit blandakor har visstnok bestemte, generaliserande typar. Altane som ser ut som dei forstår alt (!) dirigenten seier, men som eigentleg ikkje har forstått i det heile tatt. Dei alltid kvitrande og småforvirra sopranane. Bassane som stort sett sit og klør seg i hovudet. Og tenorane som alltid har ein vittig kommentar på lager, og som ustanseleg sit og småflørtar med altane framfor seg.

Eg skal på ingen måte påstå at det er slik i vårt kor. For me er jo eit seriøst kor, må vita. Men det var ein overgang for oss at dette koret i større grad krev mykje arbeid, og i mindre grad legg opp til sosiale og festlege aktivitetar. Medan nokre kor kan fordela det til 90% fest og 10% øving, er det i Kor i Finnmark meir sånn 40% sosialt og festleg og 60% øving og jobb... Trur eg.
For nokon er kanskje kaffepausen og ikkje minst alle festane den viktigaste motivasjonen for å vera med i eit kor. Trur faktisk det er flest av denne typen i Finnmark. Difor har kanskje Kor i Finnmark vore eit lite kultursjokk for ein del involverte.

Men ikkje misforstå. Det blir tid til både kaffe og noko attåt i dette koret òg. Og det har vore eit triveleg sosialt fellesskap, både på øvinga og rundt pizzabordet om kvelden.
Og det musikalske resultatet blir bra. Vadsø Kirke, fredag 12. november kl. 19.


Korøving. Sett frå synsvinkelen til tenorane.

Leste ein gong ei beretning om ein nord norsk gut sitt forhold til Hurtigruta. Han hadde det ikkje så flott, der han vandra mellom snøstorm og gamle tørrfiskar.
Men då Hurtigruta kom, lyste ho opp heile mørketida og ga han svulmande fantasiar om eit seglande Soria Moria slott.

Hadde han vore ombord i ei av dei nye hurtigrutene, hadde kanskje det inntrykket forsterka seg. På dekket er det basseng og boblebad. Og inne ein overdådig restaurant med glitter og stas. Blant anna.

Likar meg ganske godt der. Det er ein fin måte å ta turen over til Kirkenes. Ein slepp den lange vegen med bil rundt fjorden. Ein kan sitja og slappa av og innta ein betre frukost. Og det gir variasjon i kvardagen å vera imellom alt glitteret, stasen og aldrande, utanlandske turistar.



Ein flokk med engelske turistar skal ta avskjed med personalet.
-Gudbaaaaaaaayyyyy, roper dei norske, kvinnelege servitørane.
-kåmm bæææææææææækk.
Det er då det slår meg at desse jentene nettopp må ha blitt uteksaminert frå Disneyland.
Ein opprømt, engelsk turist ynskjer nokre frukostetande skipsoffiserar god tur vidare. Den norske offiseren svarer eit kort "tankju", utan å sjå opp frå tallerkenen. Han har tydelegvis ikkje vore på kurs i Disneyland. Men det er sikkert ikkje lenge til han har vore der han òg.
Eg synes med eitt at glitteret og stasen ombord falmar bort. Det minner meg om at Soria Moria faktisk berre er fantasi.
Synes litt synd på desse turistane. Det ser ut som om dei mest av alt ynskjer nye vener. Kanskje håpar på vener for livet.
Men kor mykje er me nordmenn interessert i venskapen til turistane?
Ynskjer me mest at dei skal koma "bæææææææk", så dei kan svi av seg meir euro, pund og dollar?

Eg går på land på ein grå kai i Kirkenes. Tilbake til ein meir ærleg kvardag.

Angåande huset mitt...
Denne type hus blir kalla "kaninhus" i Vadsø. Kvifor? Fordi desse husa (som det er mange av i byen) i si tid blei bygd for tilsette i Forsvaret. Og dei som jobbar i Forsvaret her blir kalla kaniner. Forstår samanhengen slik at kaniner og enkelte i Forsvaret har lange øyrer. Dessutan har me jo omgrepet "Onkel Sams kaniner" o.s.v.
Og sjølv om mange av desse husa nå er kjøpt opp av privatpersonar, så har ordet "kaninhus" halde seg.

For meg så passar det i grunnen greit. For nokre år sidan hadde eg nemleg kaniner i hagen.
Det utvikla til ein katastrofe som ennå gir gjenklang i nabolaget.
Kaninene skulle ha det fint, tenkte eg. Så eg laga eit stort gjerde rundt heile bakhagen, slik at kaninene skulle få god plass til å boltra seg.
Det byrja bra. Kaninungar blei fødde og dyra hoppa omkring med masse gras til rådvelde.
Men...
For det første var det ingen problem for diverse kattar å koma innanfor gjerdet og jaga etter ungane. Dermed kunne ein stadig sjå makabre situasjonar der kattar gjekk med små, drepne kaninungar i kjeften.
For det andre oppdaga kaninene sjølve at det var ganske enkelt å hoppa over det fine gjerdet mitt. Og det var då helvete verkeleg braut laus.
For kaninene hoppa over og byrja å gnaga på buskane til naboane. Å fanga dei var så og seia umogleg. Og sikkert eit ganske lystig syn der eg sprang gjennom hagane til folk med overkroppen lett framoverbøygd og med armane utstrekte etter dei hoppande kreka.
-Kjøp eit kastegarn, eller noko slikt, var det nokon som råda meg.
Og eg inn på ein sportsforretning.
-Har de kastegarn, spurde eg.
Butikkdama fekk store auge og byrja å flira litt.
-Kastegarn??? Næææ....Ka du ska med det?????
-Eg skal fanga kaniner med det...
-Fange kanina????????? HÆHÆHÆHÆHÆHÆHÆHÆHÆ!!!!!!!!!!
Det byrja å gå opp for meg at ho som hadde tipsa meg om kastegarn, faktisk hadde lurt meg opp i stry.
Og eg trudde aldri at latterbrøla til butikkdama skulle ta slutt, innan ho fekk forklart at noko kastegarn hadde dei ikkje.
Det enda med at eg kjøpte ein fiskehåv, for å prøva kaninlykka med det.
-Vet dåkker ka han ska bruke den håven tell? Å fange KANINA!!! HAHAHAHAHAHAHAHAHA!!!!!
Dette ropa ho ut i butikken, medan eg smilte tappert på veg ut.
Nok ein gong var eg eit ufrivillig bevis på at søringar er nokre rare vesen.

Vel. Uansett var det ikkje så dumt med den håven. For den gjorde det lettare å fanga dei hoppande utyska. Og når dei var fanga, var det kort veg til øksa og dei evige jaktmarker.
-Aldri meir kaniner, tenkte eg.
BANG...

Får god hjelp av blant andre sønnen min, med malinga.

Har kjøpt første etasje i huset. Det betyr at eg nå er (u)lykkeleg eigar av både første og andre etasje, altså heile huset.
Driv og pussar opp i første, før eg har tenkt å flytta ned, og leiga ut oppe.

Det er jo kjekt å ha kontroll over heile huset.
Men med meir eigedom følgjer og fleire bekymringar.
Kva skal eg velgja? Maling eller panel? Tregolv eller parkett? lakk eller olje på kjellargolvet? Kva farge på veggene? Blir uroa når eg ser kor sterke fargane blir, så snart dei kjem opp på veggen.
Kor lang tid vil oppussinga ta? Kalkulerte først med ei veke. Men ser nå at det kan ta fleire månader.
Det blir nærast berre nokre malingstrøk per dag. Har jo ein del anna å gjera og.
Og korleis er eigentleg standarden på heile huset? Er den sprekken i muren alvorleg?
Kameratar og vener kjem med diverse råd. Det gjer meg berre meir forvirra.
Er ikkje særleg praktisk av meg, heller. Folk har kome og hjulpe til. Det har kome veldig godt med. Men det tar si tid, uansett.
Og så skal det drenerast rundt huset. Og baderomma skal pussast opp av fagfolk. Kor mykje vil det kosta? Temmeleg mykje, viser det seg.

Så eg ser fram til dagen då alt dette er ferdig.
Men veit og at det lett kan bli slik at eg stadig vil sjå noko som treng å fiksast og endrast. Når eg først har byrja å pussa opp.
Difor har eg lova meg sjølv, at før eller seinare skal eg berre leggja meg på sofaen og gjera ingenting. Uansett manglande lister og malingstrøk. Skal finna tilbake til latskapen i meg igjen. Ein dag.

Har skreve ein del (over)romantiske betraktningar om naturen i bloggen min. Gjerne kombinert med like (over)romantiske betraktningar om mat.
Men i dette innlegget kjem det ein slags antitese på alt eg har skreve frå før.

Mitt største naturproblem er nemleg at kråkene brukar trappa mi som offentleg toalett!
Kvar dag sit dei seg til rette på straumledningane ved taket mitt, blir heilt stille, slik ein pleier å bli når ein skal på do, og så skit dei noko alldeles forferdeleg.
Har prøvd å jaga dei bort, kasta stein på dei. Men då flyg dei berre litt bort, viss dei gidd, og like etterpå er dei tilbake på favoritt-toalettet sitt.
Så då er det fram med skurekosten. Men etter eit par dagar, ser det akkurat like jævleg ut igjen på trappa.

Kva har eg eigentleg gjort desse kråkene (bortsett frå å kasta stein på dei, i rettferdighetens namn)? Eg, naturens mann, som berre vil økobalansen alt vel?

Gudane skal vita kva desse kråkene et, forresten. Det er tydelegvis variert kost i alle fall, sidan trappa er farga i alle slags kulørar, etter endt toalett-tur.

Har i rein desperasjon vurdert å ta fram luftgeværet. Men då vil vel naboane tru at eg har klikka heilt. Og kråkene ville vel berre ta ein liten flytur før eg fekk sikta dei inn, og så koma tilbake igjen.
Ein ting er i alle fall sikkert; Kråker er verdas mest arrogante smådjevlar!


Høgt heng dei, og mykje skit dei...

Det er alltid like spennande. Å grava i jorda og sjå kva ein finn. Eg fann ein god del poteter i helga. Store og fine var mange av dei. Og nok til ein del middagar utover vinteren.

Det er ingen selvfølge å få ei god potetavling så langt nord. Men den varme sommaren har gjort sitt i år.

I Vadsø er det dårlege kår for epleslang og liknande. Det veks jo som kjent ingen epletrær eller andre frukttrær her.
Så difor måtte ungane nøya seg med potetslang, viss dei ville oppleva litt spenning.
Nå i seinare tid ser det ut til at den tradisjonen har forsvunne heilt. Kanskje p.g.a. tv og dataspel. Heldigivis for min åker.

Poteter er elles ein fantastisk plante. Henta frå Amerika for å hjelpa utsvelta europearar. Og det er jo så enkelt! Berre å henta nokre gamle poteter frå kjellaren, planta dei i jorda. Og vips, så har ein endå fleire, og nye på hausten.
I kveld blir det sprøstekte nypoteter, med diverse...

Det å henta ved frå skogen er ei spesiell oppleving. Å høyra suset frå trea. Sildringa frå ein bekk i nærleiken... Og duringa frå motorsaga mi...
Vel, det er i alle fall ein vitskap å få veden tørr.
Når trea er felt, skal dei liggja ei stund med blada på, inntil blada er tørka ut.
Så blir dei kvista, og det blir skjært i renne i trestammen. Alt for at mest mogleg sevje skal tørka bort.
Så blir trestammane stabla opp, og ståande vinteren over.
Så blir dei frakta heim, kappa opp i passelege vedstykke, kløyvd, og stabla opp til tørking igjen, helst endå eit år.
Så det tar altså si tid.
Komande vinter må dermed huset mitt varmast opp av forholdsvis billeg ved kjøpt hos Vadsø Service.
Og då er me inne på det globale kontra det nære igjen.
For denne veden er importert frå Finland. Og i Finland har dei importert den same veden frå Estland.
Så bjørkeskogen i Estland blir altså hogd ned, køyrd avgårde i mangfoldige mil, for at blant andre me i Vadsø skal sleppa å hogga vår eigen ved.

Snart er det reinslakting på gang. Mange drar til Krampenes og kjøper ein skrott. Parterer den, skaver nokre kjøttstykke til finnbiff, heng opp ribbesider og hjarte til tørking. Mykje spennande jobb.
Men ein del (må innrømma at eg har gjort det sjølv) har òg køyrd til Finland og kjøpt ganske billeg kjøtt der. Og står dermed i fare for å forveksla reinkjøttet med endå billegare hjortekjøtt. Nærare bestemt oppdrettshjort frå New Zealand!

Nei, nei, nei!
Ser fram til den vinterdagen, når det er mørketid, når stormen herjar og snødrevet står som ein vegg utanfor vindauget. Når det knitrar i vedovnen av min eigen, bearbeidde ved. Og jerngryta er fylt opp med finnbiff frå eigenpartert reinskrott, iblanda sjølvplukka sopp...
Jepp! Det blir saker, det...

Bakeriet Hildonen er ein av få forretningar i Vadsø som har hatt eit relativt langt liv.
Eg har sjølv vore der ganske regelmessig, sidan eg kom til byen. Sønnen min sidan det blei bytta bleie på han inne på toalettet i bakeriet.
Det er tradisjonsrikt på alle måtar.
Hildonen er eit kvensk namn. Etter dei finske innvandrarane.
Sønnen min kjøper alltid to horn. Eit uvarma og eit varma. Så et han først det uvarma. Slik at han kan gle seg til det beste; det varma.
Bak disken på bakeriet står ei rad med blide damer. Ekstra blide er dei mot oss som har vore der lenge. Så sønnen min som har vore der heile livet sitt, har dei eit ekstra godt auge til.
Det hender at ungar blir oversett i køen av kjøpande ved disken. men då er det mange der. Og ein smule stress i blikket til damene bak disken.
Det gjeld å koma tidleg på ein laurdags føremiddag, viss ein skal finna sitjeplass. For det blir snart fullt. Av ungar som skal ha milkshake. Eldre damer med hatt og kåpe som kjøper kaffe og kake. Og sønnen min og eg. Blant andre.
Og både jordbærkaka og eplekaka smakar godt. Som dei alltid har gjort.

Hausten gir skiftande lysforhold frå dag til dag, over det arktiske Vadsø. Og alt kan obseverast frå stovevindauget mitt.
Kveldssola kan farga byen gul eller oransje, der ho lyser opp under eit skydekke i vest.
Neste dag stråler ein regnboge over Hurtigruta.



Og i dag er himmelen blå og fin.


I helga skjer det mykje.
Først på bakeriet Hildonen med sønnen min. Som vanleg. Så skal potetene opp av jorda. Det blir oppussing av hus. I skogen for å saga ved. Og musikkøving.
Siste nytt følgjer etterkvart.
So stay tuned...

Interessant tema, det der.
Sønnen min har reflektert litt over det i helga.
Når han skal bort på idrettsstevne, pakkar mora hans opptil fleire bagar med klesskifte til han.
Men viss han og eg drar på ein månads ferie, er det knapt så me har med oss sokkeskift (jo eit par sokkar ekstra har me vel).
-Eg likar best å pakka hos deg, seier han til meg.
Klart, det. Han er jo eit mannfolk.
-Ja, me har jo perspektivet på dei rette verdiane, seier eg eplekjekt.

Hos ein kamerat av sønnen min har mora dratt bort for nokre månader.
-Eg ser forskjellen med ein gong, seier sønnen min.
-Det har blitt meir rotete der borte. Dei har kjøpt inn projektor og storskjerm. Og av og til et dei potetgull med dip til middag.

Så,når katten er borte, kjem det verkelege mannfolket fram i lyset.
...hm. Det er visst ganske rotete her òg i dag.

Vadsø er ein by kor det stadig kjem nye menneske. Mange spennande andlet og livshistoriar.
Samstundes er det ein by som mange reiser ifrå.
Mange offentlege arbeidsplassar krev folk med "rett" utdanning og bakgrunn. Folk som kjem sørfrå, som jobbar i 2-3 år, og som reiser igjen.
Akkurat dette er eit sårt punkt for ein del av dei som har buddd her heile livet.
-Eg har slutta å bli kjent med nye søringar, seier enkelte.
-Det er for vondt å bli så godt kjent når dei reiser ein gong, likevel.
Men det blir ofte til at ein blir kjent likevel. Det er ikkje til å unngå. Og dermed å kjenna dette såre stikket når det neste uungåelege skjer; At dei ein dag drar ifrå.

Tok farvel med Helge i kveld. Ein kar som gjekk sine barnesko på ein liten stad i Troms. Hadde ein typisk "bonsk" oppvekst, ifølgje han sjølv. Det mest kule han kunne gjera i tenåra, var å reisa til Tromsø av og til for å justera tannreguleringa. Mykje har nok skjedd sidan den tid. Og dei siste seks åra har han budd i Vadsø, og satt eit ekstra preg på dei han kjenner. Utan tannregulering, og med mykje livsvisdom.
Han hadde avskjedsfest på Velferden. Eit gammalt ærverdig lokale på kaia. Opprinneleg for fiskarane. Mange menneske rundt matbordet. Ikkje så mange fiskarar, men mange forskjellige folk. Gåver blei utdelt. Talar. Gjennomgangstonen var at gjestene var litt sinte fordi han skulle dra. Men likevel glade i han. Og innforstått med at han snart var borte.

Helge er altså ein av dei som etterlet seg noko meir blant dei som blir igjen. Ikkje berre sårhet og tomhet. Men òg eit avtrykk. Han er ein av desse "avtrykk-menneska".

Sjølv måtte eg dra tidleg frå festen hans.
Tok han i handa og utveksla korte avskjedsfraser.
-Eg føler i grunnen at eg kjem til å sjå deg igjen, ganske snart, sa eg, like før eg gjekk heim.
-Det føler eg òg, svara han.

Å ha hytte er ein lidenskap i Vadsø. Og ein selvfølge. Dei aller fleste innbarka vadsøværingar har si eiga hytte. Mange drar på hytta så og seia kvar helg. Jobbar og fiksar med den. Utvider. Bygger det eine og andre.
Mange har til og med to hytter. Ei som er ganske nær. Og ei som er lenger inne på fjellet.
Odd har òg to hytter. Han inviterte meg i ettermiddag til den næraste. Og til den nye badstua.



Det gir ein god følelse å sitja i den vedfyrte dampen. Å avkjøla seg ute i skogen etterpå. Nyta utsikten ned mot fjorden.



Eller ekstra avkjøling i bekken ved sida av.

Denne hytta blei bygd i 1928. og med ei svært stor skogstomt. Den første eigaren, ein embetsmann frå sør frykta å få nye hyttenaboar innpå seg. Så han bretta kartet over området, teikna av, og rapporterte til kommunen ei dobbel så stor tomt. Då det var snakk om nye naboar i nord, bretta han kartet igjen og dobla likså godt tomta endå ein gong. Det var vel slikt ein kunne gjera før, då det uansett var godt om plass, for dei fleste.
Resultatet er i alle fall at Odd i dag kan rutta med godt over 100 mål med skog rundt hytta.



Men tilbake til dagen i dag. Etter ei lang badstu, var det middag. Buljongkjøtt av rein. Ein typisk søndag i Finnmark...

Blir aldri lei av det temaet.
Og nå når det er haust, er det naturleg at mat er viktig.
Kva eg har tatt bilde av nå?
Matblekksopp.
Denne soppen veks i hagar og grasbakkar. Fann store mengder i dag.
Det er ikkje så mange som bryr seg om sopp her i byen. Og det er berre nokre få som er ivrige til å plukka matblekksopp. Kanskje like greit, så blir det ein del sopp på oss som vil ha.
Matblekksopp har ein svært god smak. Blanda med kvitløk og litt fløyte, så smeltar den omtrent på tunga.
Den franske sjampingonen smakar papir, til samanlikning.
Så då veit de det...